X
تبلیغات
شهر زابل - شهرستان زابل

 

محيط طبيعي :

شهرستان زابل با حدود 317/329 نفر جمعيت در جنوب خاوري ايران و شمال استان سيستان و بلوچستان مساحتي بالغ بر 15197 كيلو متر مربع واقع گرديده از جانب شمال و شمال شرق با استان خراسان جنوبي از در امتداد مرز با كشور افغانستان ، از جنوب با شهرستان زهك و زاهدان ، از غرب با كوير لوت هم مرز مي باشد .زابل داراي چهار بخش شيب آب ،پشت آب ، مركزي و ميان كنگي و چهار شهر محمد آباد ، اديمي ، بنجار و دوست محمد و هم چنين 17 دهستان و حدود 937 روستا مي باشد . اين شهرستان با يك جاده آسفالته به طول 216 كيلو متر به شهرستان زاهدان مركز استان راه دارد وتا تهران 1078 كيلومتر فاصله دارد .

 پيشينه تاريخي :

سيستان سرزمين افسانه ساز كهن ايران خاستگاه اسطوره ها و حماسه ها و دست خوش حوادث گوناگوني در طول تاريخ  ايران زمين بوده است . يازدهمين سرزميني است كه اهورامزدا بيافريد اين سرزمين باستاني در ادوار مختلف داراي اسامي گوناگون از جمله : سيوستان، سكستان ، سيستن ، ماساژت ، آريا پليس ، درانگيانا ، زرنگ ، زرنج ، نيمروز يا نصف النهار ،زاول ، زابل و دهها نام ديگر بوده است .

با اتصال خشكيهاي اطراف قريه حسين آباد و ناصرآباد روستا بزرگي تشكيل گرديد كه بعد از تاسيس پادگان ارتش به اهمييت آن افزوده شد و سرانجام در سال 1307 ش. شهرستان زابل شكل گرفت . در اواخر عهد كالكولتيك يعني بين 4000_ 3200 قبل از ميلاد در بخش جنوب شرق ايران در سايه لطف رود خانه هيرمند و شرايط مناسب آب و هوايي آن در منتهي اليه اين رود خانه بستر اوليه تمدن عظيم سيستان در شهر سوخته شكل گرفت و بعد ها طي دوره هاي مختلف رخ دادهاي متعددي تا به امروز بر اين منطقه حكم فرما بوده است . مورخين بناي سيستان  را به دست گرشاسپ در 4000 سال قبل از اسلام مي دانند پس از وي سيستان خاك جهان پهلوانان شاهنامه بوده است از خاندانهاي مهم باستاني حاكم بر سيستان (كيو مرث ، هوشنگ ، طهمورث ، جمشيد ) و كيانيان ( كيقباد ، كيكاووس ، كيخسرو ) البته قبل از مادها بودند كه مدت حكومت پادشاهان كياني 718 سال بوده است . _ زرنگ يا سيستان در هخامنشي (505_ 330 پ.م ) از پارت جدا شد و ساتراپ جدا گانه اي را نشكيل داد  كه پايگاه مركزي و مذهبي منطقه بود . و در كتيبه هاي كورش و داريوش كبير از آن به عنوان زارنگيانا نام برده شده است . در سال 23 (ه ق ) مسلمانان وارد سيستان شده اند و سيستانيان چنان كه حقانيت دين مبين اسلام را در يافتند با نامه و پيام امام حسن (ع) به لسلام روي آوردند . در محرم سال (247ه ق) يقوب ليث صفاري نخستين دولت  مستقل ايراني را پس از اسلام پايه گذاري كرد وي خدمات فراواني به فرهنگ ايران زمين كرد . در 19 بهمن 1330 قيام خونين مردم سيستان برعليه حكومت خود باخته پهلوي و خاندان علم اتفاق افتاد كه طي آن پرچم انگليس را به آتش كشيدند  . در سال 1357 همزمان با ساير نقاط دوران رشادت هاي مردم و پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي بود و بعد از آن انقلاب نيز پاك انديشان سيستاني با حضور در جبهه ها و در صحنه هاي مختلف هم پا و هم آواي برادران و خواهران خود آباداني و مرز داري از اين آب و خاك كوشا هستند .

آب و هوا :

 آب و هواي زابل از نوع بياباني و گرم و خشك با حداقل دما در دي ماه 7 درجه و حد اكثر دما در تير ماه 45 دجه بالاي صفر گزارش شده است .

بادهاي سيستان

 جريان باد در سيستان در كليه فصول بر قرار است ، باد هاي 120 روزه در سيستان حاصل توده هاي پر فشار غربي است كه در فصل تابستان از جهت شمال شرق به جنوب شرق مي ورزد حد اكثر وزش اين باد در تير ماه به صد كيلو متر در ساعت نيز مي رسد كه در مسير باعث جابجايي ريگ هاي روان مي گردد و طوفان هاي شن ، تپه ماهور و ماسه بادي ها را شكل مي دهد طرح تثبيت شن هاي روان به وسيله مارچ پاشي و ايجاد پوشش گياهي تنها راه جلو گير ي از پيشرفت اين طوفانها در منطقه سيستان است .

از باددر سيستان بهره گيري فراوان مي گردد از جمله خار خانه ها ( كولر هاي طبيعي منازل ) ، يخ دانها ، باد گير ها و آس بادها به طوري كه اين منطقه به عنوان خاست گاه آسباد در دنيا لقب گرفته است .

 

 خولک بافی

ميرا ث معنوي و مردم شناسي :

نژاد

پيش از ورود و استقرار آريايي ها در سيستان  نژادهاي بومي در اين منطقه مي زيسته اند و بعد از آن مردم ساكن در اين منطقه شاخه اي از نژاد آريايي هستند كه بهتر از ساير نقاط زبان و خوصوصيات كلي ايرانيان دوره هخامنشي را حفظ كرده اند . اين قوم نجيب قرنهاست كه در اين خاك مقدس زندگي نموده اند و در واقع نژاد آريا تكامل خود را در دشت سيستان طي نموده است . اقوام سيستاني و زابلي بخش اعظم طوايف سيستان را تشكيل مي دهند ، با توجه به سير مدنيت در اين منطقه و دلايل متعدد ديگر در دوره هاي مختلف از طوايف شيرازي ، عرب ، بلوچ، قايني ، افغان و هندي به سيستان مهاجرت نموده اند .

 زبان و گويش

 محققين گويش مردم سيستان را يكي از چهار زبان متروك پارسي عهد باستان ياد كرده اند لهجه سيستاني به زاولي معروف است از بهترين نمونه هاي باز مانده گويش سيستاني سرود آتشكده كركويه سيستان است . در سال ( 254 ه ق ) يعقوب ليث صفاري دولت مستقل ايران را بعد از اعراب در سيستان بنياد نهاد وي زبان پارسي دري را زبان رسمي ايران نمود كه كه تا كنون رسميت دارد .

 خط

 كاوش باستان شناسي در شهر سوخته سيستان روشن نمود كه هنگام شكوفايي اين فرهنگ در (3200 ق. م) خط نگار گري در سيستان رواج داشته است از جمله گل نگاره ذوزنقه اي شكلي است كه از دوران ايلامي در لايه دهم شهر سوخته پيدا شده است در دوره هخامنشي خط رايج در منطقه ميخي بود خط اوستايي نيز در بعضي از سكه هاي آن زمان ديده شده است پس از اسلام خط معلقي ابراهيم سجستاني ابداع نمود بعد از شهرياري يعقوب ليث ، زبان و كتاب رايج را در سيستان پارسي دري و پهلوي بود.

 فرهنگ عامه

 تمدني كه اكنون در سيستان شاهد آن هستيم ره اورد مشعلي تابناك است كه در طي هزاران سال سينه به سينه  از نسلي به نسلي ديگر رسيده است و شامل فرهنگي اصيل در قسمت هاي مختلف زندگي و فولكور منطقه ميباشد .

 

آيين و مراسم ها

 در سيستان آيين ها بر گرفته از اقليم و طبيعت منطقه ،اعتقادات و طبقات اجتماعي مردم است و به مناسبت هاي مختلف انجام مي شود از جمله

_ آيين ها در موقع كار ( مراسم محشر ) آيين كهن لاي روبي بستر رود خانه هير مند است كه حكي از يك نوع تعون و همبستگي منطقه اي و تبلور عيني اتحاد در  حل معضلات است كه هنوز هم در منطقه انجام مي گردد . ( مراسم جشن گندم ) جشن و پايكوبي به مناسبت برداشت گندم وشكر گزاري از درگاه ايزد منان است كه با رقص و پايكوبي خاص سيستاني براي هر تازه واردي بسيار جذاب مي باشد .

آيين هاي مذهبي ( عيد فطر ، عيد غدير ،عيد قربان و مبعث پيامبر _ تولد امام علي (ع) و مراسم آييني نيمه شعبان كه مردم در اين روز به زيارت اهل قبور رفته و يك نوع شيريني محلي به نام چلبك درست مي كنند مراسم سحر خواني و رمضان خواني در شب هاي ماه مبارك رمضان و مراسم عزاداري در ماه محرم با اجراي تهذيه و سوگواري .

آيين هاي ملي ( نوروز و جشن سيزده بدر مردم به زيارت كوه خواجه و ساير زيارت ها مي روند جشن مي گيرند و شادي مي كنند مراسم و آيين هاي بسيار زيبايي نيز در هنگام تولد ، ازدواج اجرا مي گردد .

 

 ادبيات شفاهي

 ضرب المثل ها ، چيستان ، افسانه هاي كهن سيستاني ،داستان هاي حماسي و اشعار محلي است كه ريشه در اعتقادات و باور هاي سنتي و اصيل مردم  دارد .

 

 موسيقي سنتي

 موسيقي بر گرفته از حكمت معنوي و مولود فرهنگ اصيل اين ديار است وداراي قدمتي كهن است در موسيقي سازي ، انواع ساز هاي محلي از جمله قيچك ، ني ، دايره ، سرنا و ساز و دهل استفادهمي گردد كه توسط هنرمندان بومي در خود منطقه ساخته مي شود و در كنار موسيقي آوازي و مقامي كه بر گرفته از احساسات و فولكور مردم است و در رديف ها و آواها به صورت دو بيتي ها ( سيتكها ) رباعي ها ، لالايي ها  و به مناسبت هاي مختلف اجرا مي گردد . رقص شمشير از نمونه هاي شاخص موسيقي سازي و آوازي در منطقه است كه ضمن داشتن شهرت جهاني باشور و اشتياق خاصي در جشن ها و مراسم آييني  اين ديار برگزار مي گردد .

 

 بازي ها و ورزش هاي محلي

 كشتي كچ گردان kach  خاستگاه ديرينه اي در سيستان دارد و بسياري از فنون آن اكنون در كشتي آزاد كه ورزش ملي ايران است اجرا مي گردد . كودي kavade  از بازي هاي محلي و اصيل سيستاني است هم اكنون به عنوان ورزش بومي و رسمي شهرت بين المللي يافته و در بيشتر مسابقات اجرا مي گردد .

خسو khoso شنا _ چوك بازي _ چوب بازي و رقص شمشير مناسك آييني كه از قدمت و اعتبار ويژه اي در سيستان برخوردار است و در بيشتر جشن ها برگزار مي گردد .

 پزشكي سنتي

 اولين جراحي جمجمه كه با موفقيت در شهر سوخته 6000 سال قبل انجام شده است قدمت پزشكي سنتي را در سيستان نشان مي دهد رستم زاد يا اولين سزارين و اولين بيهوشي براي جراحي به نقل از شاهنامه در سيستان اتفاق افتاده است  .  شكسته بندي و حجامت قدمت ديرينه اي در اين منطقه دارد و استفاده از گياهان دارويي در سيستان مرسوم است .

 معماري  

يكي از جاذبه هاي سيستان معماري و بهره گيري مثبت از فرآيند چرخه طبيعت در ساخت مساكن است كه به بهترين شكل در زندگي مردم نمود دارد .

 

 

 ميراث فرهنگي و جاذبه هاي تاريخي

    سيستان را بهشت باستان شناسان لقب داده اند ، تا كنون محققين داخلي و خارجي بسياري در اين ديار كنكاش كرده اند كارشناسان استان توانسته اند تا كنون حدود 500 اثر باستاني از دوره هاي مختلف تاريخي را در اين منطقه شناسايي و تعداد 379 اثر را در فهرست ملي به ثبت برسانند  آثار شهر سوخته ، كوه خواجه و دهانه غلامان براي ثبت در فهرست جهاني پيشنهاد داده شده است ، با عنايت به اينكه در گذشته بخش عمده اي از سيستان بزرگ در خاك افغانستان و كرمان و خراسان قرار داشته در واقع تعداد بسياري از آثار باستاني سيستان در خارج از مرزهاي جغرافيايي فعلي قرار دارد از جمله شاخص ترين اين آثار مي توان به محوطه هاي باستاني ( شهر سوخته_ 3200 ق م ) _ ( محوطه تخت عدالت _ اشكاني ساساني ) .

( شهر قاسم آباد ، بي بي دوست ، خوشداد ، اشكاني و اسللمي ) _ ( شهر  كوه خواجه _ اشكاني ساساني ، اسلامي ) _ ( شهر كندر اوض دار _  اسلامي ) _ ( شهر زرنج _ تاريخي ، محوطه ناد علي ، غزنين ، سرخ دك و سپيد دك ، نيمروز و ....... در سيستان افغاني ) و .........  .

قلعه هاي باستاني آن عبارتند از (قلعه كك كهرزاد  ، ارگ سر سنگ ، قلعه چهل دختر ، قلعه سام دوره اشكاني و ساساني _ قلعه مچي، قلعه رستم ، قلعه تيمور، قلعه كا فران ، قلعه رام رود ، قلعه فتح از دوره اسلامي ، ارگ سه كوهه ، ارگ خان ملك ، ارگ خان ملك ، ارگ مير جمال،  ارگ  كد خدا محمد  كيخا و ...).

 ذوب فلز ،سيستم فاضلاب شهري و اوج تمدن شهر نشيني اولين انميشن و بازي فكري دنيا وقديمي ترين چشم مصنوعي و هزاران ماده فرهنگي  ديگر _ گورستان شهر سوخته با 25 هكتار وسعت و 4000 گور به عنوان يكي از وسيع ترين گورستانها قبل از تاريخ كمك زيادي به پژوهش در روند شكل گيري تمدن حاشيه هير مند و نوع اعتقادات ساكنان آن مي كند به طوري كه مردم آن زمان به زندگي پس از مرگ اعتقاد داشته و اشيا  فراواني را با مرده ها تدفين مي كردند . به گفته دكتر سجادي سرپرستا گروه باستانشناسي شهر سوخته به علم امروز مدت 450 سال طول مي كشد كل شهر شناسايي و بررسي مي گردد لازم به ذكر است وجه تسميه شهر سوخته علي رغم چند مورد آتش سوزي رخ داده در آن به دليل تغيير مصب رودخانه هيرمند و خشكسالي هاي ممتد در آن بوده است

 

.

كوه خواجه ( كوه رستم يا كوه شيدا كوه خدا )

 

 

اين كوه به صورت برجستگي بازالتي سياه رنگي در فاصله 30 كيلومتري جنوب غربي شهر زابل با 609 متر ارتفاع در ميان دريا

ه مقدس هامون به طرز شگفت انگيزي خود نمايي مي كند و در سال 1310 با شماره  54 در فهرست ملي به ثبت رسيده است . مجموعه اي از آثار دوره هاي مختلف پارتي اشكاني و اسلامي از جمله : يك بناي وسيع و آتشكده ان ، قلعه هاي خشتي ، راه ها و دالان هاي قديمي ، برج باروها و حصار هاي مختلف چند زيارت گاه قبور سنگي ، كاخ و شهرهاي كوچك و دالان گالري و اثاري به نام هاي كك كهرزاد ، ارگ چهل دختر ، قلعه كافران ، اتاق بي باد ، ارگ سر سنگ ، زيارت خواجه غلطان ، آرام گاه آسيابان ، پير گندم و بريان و .... در ان ديده مي شود شاخص ترين قسمت كوه رستم كه شاه نشين رياست خاندان پر قدرت سورن بوده است كهن دژ يا قلعه رستم و قلعه كافران آن است كه در دامنه شرقي كوه مستقر است اين بنا با معماري زيبا ي خود يكي از بزرگترين بنا هاي خشتي پيش از اسلام است . كه معروف به تخت جمشيدي از خشت و گل مي باشد تزئينات گچبري ، گل برجسته ها و نقاشي هاي ديواري به عنوان يكي از اولين نمونه ها از اين دست نيز در ان به چشم مي خورد .

 


ن : مسحر خواجه علی
ت : یکشنبه 28 مهر1387